აგურის გუმბათები, ცხელი გოგირდოვანი წყალი და კისით შეპარსვა, რომელიც სუნთქვას გიკრავთ — აბანოთუბნის გოგირდის აბანოები თბილისის უძველესი რიტუალია და დღესაც ღიაა ყველასთვის.
თბილისის სახელი მისი სუნიდან იშლება — ან, უფრო სწორად, არასდროს იშლება. ძველ ქართულში "თბილი" სითბოს ნიშნავს და პირდაპირ იმ გოგირდოვან წყაროებზე მიუთითებს, რომლებიც დღესაც დუღს ძველი თბილისის ქვეშ. გადმოცემით, მეფე ვახტანგ გორგასალმა V საუკუნეში ნადირობისას შემთხვევით აღმოაჩინა ეს წყლები — მისი შევარდენი დაჭრილ ხოხობს გამოეკიდა და ცხელ წყაროში ჩავარდა, საიდანაც მოხარშული ამოვარდა. მეფეს ეს ისე მოეწონა, რომ სწორედ აქ დააარსა თავისი ახალი დედაქალაქი. ლეგენდა ლეგენდად, მაგრამ ის თბილისში ადგილთან ისეა შეზრდილი, რომ დღესაც აბანოთუბნის გუმბათები ნარიყალას ძირას ზუსტად იმ ადგილს აღნიშნავს, სადაც წყაროები ზედაპირზე ამოდის.
უბანი, ორთქლზე აშენებული
XIII საუკუნისთვის აბანოთუბანში — სახელწოდება პირდაპირ "აბანოების უბანს" ნიშნავს — 65-მდე მოქმედი აბანო ირიცხებოდა, წყალი კი მიწისქვეშიდან ბუნებრივად 40–50 გრადუსით ამოდის. თბილისი აბრეშუმის გზაზე იდგა და აქაური აბანოები ვაჭრებისა და მოგზაურებისთვის გაჩერების ადგილი გახდა — ეს ტრადიცია დღემდე არ შეწყვეტილა. ორიგინალი აბანოებიდან დღეს მხოლოდ რამდენიმეღაა შემორჩენილი, მაგრამ დაბალი აგურის გუმბათების ქვეშ, რომლებსაც პატარა მრგვალი სავენტილაციო ხვრელი აქვს გახსნილი, დღესაც უწყვეტად მოდიან თბილისელები და სტუმრები.
ყველაზე ცნობადი ალბათ ჩრელი აბანოა, ანუ ორბელიანთა აბანო — სახელი აზნაურთა ორბელიანების გვარს უკავშირდება. მას ცისფერ, ფირუზისფერ და ოქროსფერ კაფელით მოპირკეთებული ფასადი გამოარჩევს, სპარსული და ისლამური მოტივებით. ამ ადგილზე აბანო შუასაუკუნეების ისლამური პერიოდიდანვე არსებობდა, თუმცა დღეს დანახული შენობა XIX საუკუნეში, ძველი გეგმის მიხედვით, ხელახლა ააშენეს. ალექსანდრ დიუმამ, რომელიც თბილისს 1858 წელს ეწვია, სწორედ აქ იბანავა და მოგვიანებით წერდა, ეჭვობდა, პარიზში ოდესმე შეძლებდა თუ არა ამ შეგრძნების გამეორებას.
რა ხდება შიგნით
აბანოების უმეტესობა ორ ვარიანტს გთავაზობთ: საერთო დარბაზს, ჩვეულებრივ სქესის მიხედვით გამიჯნულს, ან საათობით ქირავდებულ ცალკე ოთახს, რომელიც წყვილებისთვის, ოჯახებისთვის ან მეგობრებისთვისაა მოსახერხებელი, ვისაც სხვებთან გაზიარება არ სურს. ორივე შემთხვევაში სცენარი ერთია — კიბე ქუჩის დონიდან ჩადის თბილ, ქვით მოპირკეთებულ ოთახში, პირდაპირ წყაროს ზემოთ აშენებულში, სადაც ცენტრში არაღრმა გოგირდის აუზია.
- 01აუზში ჩასვლამდე თავი გაირეცხეთ — ეს არა რჩევაა, არამედ ჩვეული წესი.
- 02იბანავეთ, სანამ კანი არ დარბილდება, ხოლო თუ სრული გამოცდილება გსურთ, ითხოვეთ "კისა" — უხეში ხელთათმანით გაპარსვა, რომელიც კანიდან საოცრად ბევრ მკვდარ ფენას აშორებს.
- 03გაპარსვას ხშირად საპნის მასაჟი მოსდევს — ეს უფრო ენერგიული პროცედურაა, ვიდრე ნაზი.
- 04შემდეგ დაისვენეთ და დალიეთ წყალი — სითბოც და გაპარსვაც უფრო ბევრს გართმევთ, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს.
“ორთქლს კვერცხისა და ძველი ქვის სუნი დაჰყვება, მაგრამ ოცი წუთის შემდეგ მას აღარც კი ამჩნევთ.”
პირველი ვიზიტისთვის
დიდი დაგეგმვა არ გჭირდებათ. ჩადით აბანოთუბანში საღამოს მხარეს, როცა გუმბათები სანათურების შუქზე ბრწყინავს და მოედანზე გოგირდის სუნი დაფენილია — რამდენიმე ნაბიჯში რამდენიმე აბანოს იპოვით, უბრალო საერთო დარბაზებიდან დაწყებული, უფრო მაღალჭერიან და მოვლილი კაფელით მორთულ ცალკე ოთახებამდე. პერსონალი, როგორც წესი, ინგლისურად აგიხსნით ვარიანტებს. თან წაიღეთ პირსახოცი და ან ჭლექები, თუ გაქვთ — თუმცა უმეტესი აბანო ორივეს, ისევე როგორც კისას ხელთათმანს, ადგილზე გასცემს. დილის საათები და სამუშაო დღეები, ჩვეულებრივ, უფრო წყნარია, ვიდრე შაბათ-კვირის საღამოები, როცა ცალკე ოთახები სწრაფად ივსება — თუ კონკრეტულ აბანოს გეგმავთ, წინასწარ დარეკვა ღირს.
აბანოს სპა-პროცედურადაც ადვილად აღვიქვამთ და, ცალკე ოთახებში, თავისი უკეთესი განათებითა და მაღალი ფასით, ეს დიდწილად სიმართლეცაა. მაგრამ საერთო დარბაზები ძველ იდეას უფრო ახლოსაა — გაზიარებული, დაუფარავი, ოდნავ გოგირდიანი რიტუალია, რომელსაც თბილისი უფრო დიდხანს ასრულებს, ვიდრე მისი უმეტესი შენობა დგას. ორივე ვერსია ერთნაირად იწყება — მოკლე კიბით, აგურის გუმბათქვეშ, წყალში, რომელიც თბილი იყო მანამ, სანამ მის გარშემო ქალაქი გაჩნდებოდა.
წყაროები
